प्रविधिको विकाससँगै जुवाको स्वरूप पनि फेरिएको छ । पहिले चोक, गल्ली वा बन्द कोठामा हुने जुवा अहिले मोबाइल र इन्टरनेटको पहुँचसँगै घरघरमा पुगेको छ । अनलाइन जुवा तथा सट्टेबाजीले समाजमा नयाँ प्रकारको विकृति जन्माइरहेको छ । यसलाई सामान्य मनोरञ्जन वा खेलका रूपमा बुझ्ने प्रवृत्ति बढ्दै जानु अझ गम्भीर विषय हो ।
मोरङको पथरी शनिश्चरे क्षेत्रमा मात्रै साउन महिनामा प्रतिबन्धित अनलाइन जुवा तथा सट्टेबाजीमा संलग्न रहेको आरोपमा पाँच जना पक्राउ परेको तथ्यले समस्या सामान्य नरहेको संकेत गर्छ । प्रहरीले साउन ९ गते दुई जना, ११ गते दुई जना र १४ गते एक जनालाई पक्राउ गरेको जनाएको छ । उनीहरूमाथि सम्बन्धित कानुनअनुसार अनुसन्धान भइरहेको छ । तर, प्रश्न पाँच जना पक्राउ परे कि परेनन् भन्ने मात्र होइन । अनलाइन जुवाको जालो कति फैलिएको छ ? यसका सञ्चालक को हुन् ? पैसा कहाँबाट आउँछ र कहाँ पुग्छ ? युवादेखि सर्वसाधारणसम्म कसरी यसको पहुँच बढिरहेको छ ? यस्ता प्रश्नको उत्तर खोज्नु आवश्यक छ ।
अनलाइन जुवा तथा सट्टेबाजीको सबैभन्दा ठूलो जोखिम यसको सहज पहुँच हो । मोबाइलमा केही क्लिक गरेकै भरमा जुवामा प्रवेश गर्न सकिने अवस्था छ । यसले विशेषगरी युवा पुस्तालाई छिटो पैसा कमाउने भ्रममा पार्न सक्छ । सुरुमा थोरै रकमबाट सुरु भएको सट्टेबाजी विस्तारै ठूलो आर्थिक कारोबारमा परिणत हुन सक्छ । जित्ने लोभमा मानिस ऋणमा डुब्ने, पारिवारिक तनाव बढ्ने र अन्ततः सामाजिक समस्या निम्तिने जोखिम हुन्छ । यसको अर्को गम्भीर पक्ष आर्थिक कारोबार हो । अनलाइन जुवा केवल मनोरञ्जनको विषय होइन । यससँग अवैध आर्थिक कारोबार, रकम स्थानान्तरण तथा अन्य आपराधिक गतिविधि जोडिन सक्ने सम्भावना हुन्छ । त्यसैले प्रहरीले पक्राउ गर्ने र मुद्दा चलाउने कामसँगै आर्थिक कारोबारको स्रोत र गन्तव्यसम्म पुगेर अनुसन्धान गर्न आवश्यक छ । यस्तो अवस्थामा केवल प्रयोगकर्तालाई पक्राउ गरेर समस्या समाधान हुँदैन । जुवाको सञ्जाल सञ्चालन गर्ने, प्रचार गर्ने, रकम संकलन गर्ने र प्रविधिको दुरुपयोग गरी सर्वसाधारणलाई आकर्षित गर्ने व्यक्तिहरू पहिचान गर्नुपर्छ । प्रहरीको अनुसन्धान त्यस दिशामा केन्द्रित हुनुपर्छ । स्थानीय तहको भूमिका पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण छ । विद्यालय, कलेज, युवा क्लब, टोल विकास संस्था तथा विभिन्न सामाजिक संस्थामार्फत अनलाइन जुवा र सट्टेबाजीका जोखिमबारे जनचेतना फैलाउन आवश्यक छ । अभिभावकले पनि आफ्ना बालबालिका तथा युवाले मोबाइल र इन्टरनेटमा के गरिरहेका छन् भन्ने विषयमा सचेत हुनुपर्छ । त्यसैगरी बैंक तथा डिजिटल भुक्तानी प्रणालीसँग सम्बन्धित निकायले शंकास्पद कारोबारको निगरानीलाई प्रभावकारी बनाउनुपर्छ । कानुन कार्यान्वयन गर्ने निकायबीच सूचना आदानप्रदान र समन्वय बलियो बनाउन सके अनलाइन जुवाको आर्थिक सञ्जाल पहिचान गर्न सहज हुनेछ ।
अर्कोतर्फ प्रहरीले अनुसन्धानका क्रममा पक्राउ परेका व्यक्तिलाई दोषी प्रमाणित भइसकेको जस्तो व्यवहार गर्नुहुँदैन । पक्राउ अभियोगको आधारमा हुन्छ, दोषी वा निर्दोषको अन्तिम निर्णय न्यायिक प्रक्रियाबाट हुन्छ । त्यसैले अनुसन्धान तथ्य र प्रमाणमा आधारित हुनुपर्छ । समाजलाई अनलाइन जुवाको दलदलबाट जोगाउने जिम्मेवारी प्रहरीको मात्र होइन । परिवार, विद्यालय, स्थानीय सरकार, बैंक तथा वित्तीय संस्था, सञ्चारमाध्यम र स्वयं नागरिक सबैको साझा जिम्मेवारी हो । अनलाइन जुवा रोक्न पक्राउ अभियान मात्र पर्याप्त छैन । जुवाको जरा कहाँ छ, पैसा कहाँबाट चलिरहेको छ र सञ्जाल कसरी विस्तार भइरहेको छ भन्ने पहिचान गर्नुपर्छ । अनलाइन जुवा तथा सट्टेबाजीलाई सामान्य खेल होइन, सामाजिक र आर्थिक जोखिमका रूपमा बुझौँ । कानुन कार्यान्वयन कडा बनाऔँ, अवैध आर्थिक कारोबारको निगरानी बढाऔँ र युवा पुस्तालाई यसको दलदलबाट जोगाऔँ । प्रतिबन्धित अनलाइन जुवा रोक्न अब ढिला गर्नु हुँदैन ।